Karşı ekspertiz konusunda Meclis soruları (2015): siyasi tartışma nasıl başladı

27 Ekim 2015’te CDA milletvekili Peter Oskam, Güvenlik ve Adalet Bakanı’na, Hollanda’daki hasar sigortacılarının sigortalılar tarafından devreye sokulan kendi karşı eksperine olan ilişkilerini nasıl yürüttüğüne dair bir dizi soru yöneltti. Sorular, konunun medyada belirgin biçimde gündemde olduğu — özellikle tüketici programları ve sigortalıların hasar işleyişinde sigortacının hem taraf hem değerlendirici olduğu süreçte sıkıştığını anlatan yayınların etkisiyle — bir dönemde geldi. Oskam’ın soru seti, geriye dönüp bakıldığında, ilerleyen yıllarda mahkeme kararları ve bakanlık teyitlerine uzanan tartışmanın siyasi başlangıç noktasını işaret eder.

Tetikleyici

Bu soruların öncesinde çeşitli sinyaller bir araya gelmişti. Tüketici hakları programları, sigortalıların özellikle yangın, su ve fırtına hasarlarının işlenişinden şikâyet ettiği vakaları gün yüzüne çıkarmıştı. Aynı zamanda karşı eksperler tarafından da eleştiri vardı; bazı sigortacıların kendilerini fiilen tanımayı reddettiğini, örneğin yalnızca bir sicilden gelen eksperleri muhatap kabul ettiğini ya da faturaları prensip olarak hiç ya da kısmen ödediğini bildiriyorlardı.

CDA bu sinyalleri ele aldı. Tarihsel olarak tüketici ile sunucu arasında dengeli pozisyonların bulunduğu, iyi işleyen bir piyasaya bağlı bir parti için bu doğal bir dosyaydı: sigortacılara ideolojik olarak karşı değil; ancak sigortalının yasal konumunu içi boşaltan piyasa davranışına eleştirel.

Neler soruldu

Peter Oskam’ın soruları büyük çizgileriyle üç kategoride toplanıyordu.

Yasal çerçeve hakkında sorular. Poliçe koşulları, Hollanda Medeni Kanunu madde 7:959 ile nasıl bir ilişki içindedir? Bir sigortacı poliçede, karşı eksper olarak yalnızca belirli bir sicilden eksperlerin kabul edileceğini belirleyebilir mi? Ve makul ekspertiz masraflarının karşılanma yükümlülüğünün statüsü nedir — bu sert bir hak mı, yoksa yoruma açık bir norm mu?

Piyasa pratiği hakkında sorular. Bakanın elinde, sigortacıların uygulamada sigortalıları kendi eksperini devreye sokmaktan caydırdığına dair sinyaller var mı? Ödemeler, sigortalıların karşı ekspertiz hakkı konusunda aktif olarak bilgilendirilmeden iç hasar uzmanlarına yönlendiriliyor mu? Bu, sigortacıların Finansal Denetim Kanunu (Wft) çerçevesinde taşıdığı özen yükümlülüğüyle nasıl bağdaşıyor?

Denetim ve uygulamaya ilişkin sorular. Sigortalıların seçim özgürlüğünü kısıtlayan uygulamalar karşısında Bakan, Finansal Piyasalar Otoritesi (AFM) için nasıl bir rol görüyor? Bireysel davalarda adaleti sağlamak için Kifid’in uyuşmazlık işlevi yeterli mi, yoksa yapısal bir denetim mi gereklidir?

Bakan ne yanıtladı

Bu sorulara yazılı olarak verilen yanıt — sonraki haftalarda — hukuken titiz ve siyasi olarak ölçülüydü; ama konuyu bilenler için üç açık mesaj taşıyordu.

Birincisi, kendi eksperine sahip olma hakkının ve makul masrafların karşılanmasının emredici hukuktan kaynaklandığı teyit edildi. Sigortalı aleyhine bundan sapan poliçe koşulları, ilke olarak geçerli değildir.

İkincisi, Wft’nin özen yükümlülüğünün, sigortacıların sigortalılarını hasar işleyişinde haklarına dair aktif biçimde bilgilendirmesini gerektirdiği kabul edildi — yalnızca açıkça sorulduğunda değil. Karşı ekspertiz hakkını gizlemek, kısaca, bu özen yükümlülüğüyle gerilim içindedir.

Üçüncüsü, Sigortacılar Birliği, karşı ekspertiz davranış kurallarını kendiliğinden sıkılaştırmaya çağrıldı. Bakan, özdüzenleme yeterli olmazsa ek önlemler düşünme hakkını saklı tuttu.

Bunun sektör için anlamı

2015 Meclis soruları kısa vadede bir yasa değişikliğine yol açmadı. Ama sonraki yıllarda görünür hale gelen birkaç dolaylı etki yarattılar.

Sigortacılar Birliği, karşı ekspertiz davranış kodlarını gözden geçirdi ve sıkılaştırdı — gerçi tempoyu ve kapsamı sektör kendi belirledi. Konunun radarda olduğuna dair siyasi sinyal, aynı dönemde sigortalılar tarafından ve adına büyük sigortacılara karşı başlatılan medeni hukuk süreçlerine rüzgâr sağladı. Sonradan anılan Interpolis (2018) ve Achmea (2020) kararları, bu Meclis sorularının 2015’te biçimlendirmeye yardım ettiği iklimden bağımsız değildir.

Ve tüketici örgütleri o günden beri karşı ekspertiz hakkının varlığına daha sistematik biçimde dikkat çekti — daha önce bu hak birçok sigortalı için görünmez kalıyordu; çünkü hiçbir yerde belirgin biçimde anılmıyordu.

Bu, bugün sizin için ne anlama gelir

Sigortalı olarak bugün kendi karşı eksperinize olan hakkınızın sağlam biçimde kök saldığını kabul edebilirsiniz: yasada, sektörün kendi davranış kurallarında ve aralarında bu Meclis sorularının da bulunduğu siyasi temellere dayanan bir dizi yargı kararında. Yine de bu hakkı sorgulayan bir sigortacıyla karşılaşırsanız, Hollanda Medeni Kanunu madde 7:959’a ve ardı ardına gelen bakanların — Oskam sorularına verilen yanıttan başlayarak — bu konuda verdiği teyitlere atıfta bulunabilirsiniz.

Ekim 2015 Meclis soruları tartışmanın varış çizgisi değildir; ardından gelen her şeyi olmasaydı çok daha zorlaşacak bir başlangıç noktasıdır.